Nā Shakayla Andrews-Alapaki tēnei atikara.
Kōtahi Mano Kāika has received the supreme award at the Tohu Reo Māori Awards, taking out the prestigious Tohu Whakaharahara o Tū Rangatira Supreme Award.
The award recognises individuals and organisations that have shown exceptional leadership and dedication to promoting and advancing te reo Māori.
Te Taura Whiri o te reo Māori Chief Executive, Ngahiwi Apanui-Barr (Ngāti Porou) says this year's recipients demonstrate the strength, diversity and growing reach of te reo Māori across Aotearoa for all New Zealanders.
Accepting the award on behalf of the kaupapa, Kōtahi Mano Kāika General Manager Paulette Tāmati-Elliffe acknowledged the support of te motu whānui in reviving the dialect of Kāi Tahu.
“Ko tāku, he mihi ki te motu, mei kore ake ko koutou, ka mate tonu tōku reo, te reo o taku iwi o Kāi Tahu,” she said.
Established in 2000, Kōtahi Mano Kāika was created with an ambitious goal of establishing 1,000 Māori-speaking homes throughout the Kāi Tahu takiwā. Since then, it has become one of the most recognised iwi-led language revitalisation initiatives in the country.
Kāi Tahu whānau member and long-time advocate Dr Megan Pōtiki reflected on the origins of the movement, saying the kaupapa began in Ōtepoti three decades ago.
“He timatatanga uaua i te mea ruarua noa mātou e kōrero Māori,” she said.
“Engari i te marena tētahi ki tētahi i te whānau mai o ngā tamariki, ā, ka puawai ko te reo.”
More than two decades on, Kōtahi Mano Kāika has not only achieved its original goal, but also helped nurture a new generation of Kāi Tahu reo champions.
Among them are Tāwini White and Kiringāua Cassidy, both of whom grew up immersed in the kaupapa and are now helping to carry the language forward.
“I au e tipu ana i whai wāhi au ki tēnei momo mahi, ki tēnei momo whawhai kia hoki mai te reo ki tōku whare, ki tōku whānau, ki taku ao Kāi Tahu,” White said.
Cassidy credited the guidance and support of kaumātua for helping shape the next generation of speakers and leaders.
Tāmati-Elliffe said the award was recognition of decades of dedication by whānau, teachers, advocates and language champions who have worked to restore the language to the people of Kāi Tahu.
“Kua ora anō te reo o Kāi Tahu ki tēnei iwi, nō reira, e kore e mutu aku mihi,” she said.
While the national award marks a significant milestone, the kaupapa continues, with attention now turning to the upcoming Kōtahi Mano Kāika Awards at the Ngāi Tahu Hui ā-Iwi, where the next generation of reo Māori champions will be recognised.
Full list of winners:
Te Tohu Oranga Angitu (Lifetime Achievement) - Two winners: Ahorangi Tom Roa CMZM and Moe Milne ONZM
Te Tohu Whakaharahara o Tū Rangatira (Supreme Award) - Kōtahi Mano Kāika
He Tohu mō te Reo Ora - Nā Wai i Teka? (Kura Productions)
He Tohu mō te Whakahihiri i te Reo - Te Rōpū Kaitiaki
He Tohu mō te Whakarangatira i te Reo - Kiwa Digital
Te Tohu mō te Whakaaweawe i te Reo - Te Wānanga o Ngāti Pāhauwera, Julie Kira and Rongopai Kira
Te Tohu mō te Whakapiki i te Reo - Te Matapihi ki te Ao Nui, Te Kaunihera o Pōneke
Te Tohu Whetū Tārake (Special Recognition) - Eliza McCartney
|
|
|
Ko whakawhiwhia a Kōtahi Mano Kāika i te tohu whakaharahara rawa atu i Ngā Tohu Reo Māori, arā, Te Tohu Whakaharahara o Tū Rangatira.
Ko tā te tohu nei he whakamihi ki kā tākata me kā rōpū ko whakaatu atu i te ārahitaka pai whakaharahara, i te ngākau titikaha hoki ki te whakatairaka me te kōkiri i te reo Māori.
Hai tā te Tumu Whakarae o Te Taura Whiri i te Reo Māori, a Ngahiwi Apanui-Barr (Ngāti Porou), e whakaatu ana kā kaiwhiwhi tohu o tēnei tau i te kaha me te whānui tonutaka o te reo Māori puta noa i Aotearoa mō kā uri whakatipu katoa.
I a ia e whiwhi ana i te tohu mō te rautaki reo, i tukuna te Kaiwhakahaere Matua o Kōtahi Mano Kāika, a Paulette Tāmati-Elliffe, i ōna mihi ki te motu whānui. Nā rātou i tautoko te whakaoraka anō i te reo o Kāi Tahu.
“Ko tāku, he mihi ki te motu, mei kore ake ko koutou, ka mate tonu tōku reo, te reo o taku iwi o Kāi Tahu,” hei tāna.
Nō te tau 2000, I whakatūria ai a Kōtahi Mano Kāika me te whāika kia puta mai he kotahi mano kā kāinga kōrero Māori puta noa i te takiwā o Kāi Tahu. Mai i taua wā, kua noho te kaupapa nei hei tauira pai mō te whakaoraka reo e arahina ana e te iwi.
I hoki mahara a Tākuta Megan Pōtiki, he uri nō Kāi Tahu, he kaihāpai hoki i te kaupapa, ki kā tīmataka o te kaupapa i Ōtepoti, e toru tekau tau ki muri.
“He timatatanga uaua i te mea ruarua noa mātou e kōrero Māori,”hei tā Pōtiki.
“Engari i te mārena tētahi ki tētahi, i te whānau mai o ngā tamariki, ā, ka puāwai ko te reo.”
Neke atu i te rua tekau tau i muri mai, kua tutuki i a Kōtahi Mano Kāika tana whāinga tuatahi, ā, kua whakatipu hoki i tētahi whakatipuranga hou o ngā ringa raupā mō te reo o Kāi Tahu.
Ko Tāwini White rāua ko Kiringāua Cassidy ētahi o aua uri i tipu ake i raro i te maru o te kaupapa, ā, kai te kawe tonu i te reo ki tua.
“I au e tipu ana i whai wāhi au ki tēnei momo mahi, ki tēnei momo whawhai kia hoki mai te reo ki tōku whare, ki tōku whānau, ki taku ao Kāi Tahu,” e ai ki a White.
Hei tā Cassidy, nā kā kaumātua me ā rātou tohutohu i whakapakari akei te reaka hōu o kā kaikōrero me kā kaihautū reo.
Hei tā Tāmati-Elliffe, he tohu tēnei mō kā tau e kāhuru o te whakapau kaha a kā whānau, kā kaiako, kā kaitautoko me kā toa reo i whakapau kaha kia whakahokia mai te reo ki te iwi o Kāi Tahu.
“Kua ora anō te reo o Kāi Tahu ki tēnei iwi, nō reira, e kore e mutu aku mihi,” hei tāna.
Ahakoa he marikanui tēnei mō te kaupapa, kāore anō kia mutu kā whakanuitaka. Ka tahuri te titiro inaianei ki kā Tohu Reo o Kōtahi Mano Kāika ka tū ki Hui-ā-Iwi o Kāi Tahu, hai whakanui i te reaka hōu o kā toa reo Māori.
Ngā toa o Ngā Tohu Reo Māori 2026
Te Tohu Oranga Angitu - Ahorangi Tom Roa CMZM rāua ko Moe Milne ONZM
Te Tohu Whakaharahara o Tū Rangatira - Kōtahi Mano Kāika
He Tohu mō te Reo Ora - Nā Wai i Teka? (Kura Productions)
He Tohu mō te Whakahihiri i te Reo - Te Rōpū Kaitiaki
He Tohu mō te Whakarangatira i te Reo - Kiwa Digital
Te Tohu mō te Whakaaweawe i te Reo - Te Wānanga o Ngāti Pāhauwera, Julie Kira rāua ko Rongopai Kira
Te Tohu mō te Whakapiki i te Reo - Te Matapihi ki te Ao Nui, Te Kaunihera o Pōneke
Te Tohu Whetū Tārake - Eliza McCartney